فرازهایی از کلام استاد

اگر حافظ در غزلي خطاب صريح به اصحاب چشم و ابرو و قد و بالا كرده است، بدين معني نيست كه او ناگاه از جرگه عارفان به صفِ شهوت پرستان پيوسته و مُيول شهواني خويش را در شعر طرح كرده است. حافظ شخصيتي ثابت دارد و ديوانش همه جا در مباني كلي عرفان و تصوف منسجم و هماهنگ است و اين تقسيم بندي هاي تاريخي و زماني و زميني كه بيشتر در دوران اخير صورت گرفته است در متن اشعار حافظ راه ندارد و به گفته معروف دريدا "چيزي وراي متن نيست" و نيز نام هايي چون غزل رندانه و غزل عاشقانه و غزل عارفانه نيز مي تواند گمراه كننده باشد، زيرا عارف، عارف است و هرچه گويد، اگرچه از عشقِ زميني باشد، عرفاني است.

(در صحبت حافظ– ص سي و پنج)

1

لطف خفي اين است كه اگر آن نور مطلق به عنايت ازلي آفرينش را چون سايه حجاب ذات خود نمي كرد، هيچ چشمي از او غباري نمي ديد و هيچ خاري به همسايگي آن گل نمي رسيد.

(در صحبت حافظ– ص بيست و يك)

2

خواجه شمس الدين حافظ شيرازي كه چون خورشيد، غريب و تنها و بي كس در جهان زيست، معشوقش همان شمسِ حقيقة الوجود است  كه آفرينشْ سايه لطف او بر آفتاب جمال اوست و عارفان از آن سايه به خط و خال تعبير كرده اند.

(در صحبت حافظ– ص بيست و يك)

3

درك سخن حافظ، همچون اشعار سعدي و مولانا، نيازمند سنخيت روحي است، و بيش از شرح، به سينه شرحه شرحه، و بيش از هوش و زيركي، به حيرت و بيهوشي نياز دارد كه هوشياران نّفس و هوا را بدان راه نيست.

(در صحبت حافظ– ص بيست)

4

حافظ هر كجا از معشوق يا تجليات جمال و جلال او به مجاز و استعاره و رمز و اشاره ياد كرده، اغلب براي محرمان "قرينه صارفه" نيز آورده است، تا ذهن را از معني ظاهر منصرف كند و به معناي حقيقي سوق دهد. قرينه صارفه را حافظ اغلب در خود بيت درج كرده، اما گاه نيز بايد براي درك معنا از ابيات ديگر آن غزل يا غزليات ديگر مدد گرفت. چنان كه درباره قرآن گفته اند بعضي آيات مفسر آيات ديگر است، و اگر باز سخن در پرده ابهام باشد بهترين شارحِ ديوان حافظ كلام سعدي و مولانا و شيخ محمود شبستري است كه آنها سخنشان اغلب به دلالت ظاهر نزديك تر است.

(در صحبت حافظ– ص هفده)

5

حافظ مكرراشاره كرده است كه در باطن كلام او سرّ نهاني هست كه ظاهربينان را به آن راه نيست.

(در صحبت حافظ– ص هفده)

6

حافظ هر چند گاه و بيگاه پرده اسرار بركشيده و حضرت دوست را با كلمات آشنايي چون خدا و يزدان و رحمان و عزيز و رحيم ياد كرده اما بيشتر سخن را در پرده خيالات شاعرانه از چشم اغيار پنهان داشته و در پيش خرقه پوشان رياكار، سر پياله را پوشانده است.

(در صحبت حافظ– ص چهارده)

7

ديوان حافظ، خود شرح جمال همان ساقي است كه هشت جنت يك فروغ روي او و هفت دوزخ، شمه اي از درد فراق اوست.

(در صحبت حافظ– ص دوازده)

8

اين قبله خوبان و محبوب عالميان، همان "شاخ نبات" و "شمع شب افروز" و "شاهد هر جايي" و "بت شيرين حركات" و "غزال رعنا" و "سرو بلند بالا " و "ترك شيرازي" و "يار سمرقندي" است كه جمله عاشقان به داغ او مرده اند و جمله عاشقان به داغ او زنده اند.

(در صحبت حافظ– ص دوازده)

9

سر محبوبيت حافظ و سعدي و مولانا و همه شاعران و هنرمنداني كه به جاذبه حسن و كرشمه دلبري، ملك دل ها را تصرف كرده اند همين است كه از نقش و نغمه ايشان بوي خوش آشنايي و رايحه امن و سلام به مشام مي رسد و چون عطار آفاق جهان را به بوي آن يار كه پنهان و آشكار، محبوب جمله عالميان است، عطر آگين كرده اند.

(در صحبت حافظ– ص يازده)

10